De Immuniteit voor Verandering™ methode

De Immuniteit voor Verandering methode komt voort uit onderzoek naar hoe volwassenen zich ontwikkelen: Adult Development Theory. De methode helpt om verder te groeien in verschillende stadia van je volwassen ontwikkeling [lees meer over de stadia van volwassen ontwikkeling in dit artikel — LINK NAAR TE SCHRIJVEN ARTIKEL].

De coaching in het kort

De Immunity to Change-methode vertrekt vanuit één eenvoudige, maar scherpe ontdekking:

Dat wat ons tegenhoudt is vaak ooit ontstaan om ons te beschermen.

De methode helpt om:

• Via snelle en diepgaande reflectie zicht te krijgen op hoe je jezelf afremt in het halen van je ontwikkeldoel
• Innerlijke tegenstrijdigheden zichtbaar te maken
• Leerexperimenten te ontwerpen om de tegenstrijdigheden scherper te onderzoeken

Veel coachmethodes zetten snel aan tot het aanpassen van je gedrag en te volharden. Immuniteit voor Verandering daarentegen dwingt je niet jezelf te forceren, maar om veilig te onderzoeken wat echt speelt in wat je tegenhoudt.

Zie het als een nieuwjaarsvoornemen om gewicht te verliezen. In plaats van een voedings- en bewegingsplan te maken, leer je eerst te komen tot de kern waarom je nu overgewicht of te weinig beweging hebt.

Het is in deze methodiek heel natuurlijk, zelfs goed, om weerstand te voelen tegen het proces. Dit is mogelijk waar de kern zit van je veranderproces. Dit heet het goede probleem.

Gevangen in een Immuunsysteem

De kracht van waarheid: steeds helderder inzicht in de werkelijkheid krijgen, vormt het streven van veel geloofsovertuigingen (Peter Senge, De Vijfde Discipline¹).

Deze quote van Senge raakt een kern van waar wij denken dat het om gaat in persoonlijke ontwikkeling: de psychologische evolutie waarbij we in staat zijn de werkelijkheid van onszelf en de wereld om ons heen scherper en genuanceerder waar te nemen — vergelijkbaar met een resolutie-upgrade van een camera. Dit vergrote inzicht biedt ons in toenemende mate de ruimte om onze gedachten en ons gedrag daarop aan te passen. Opvallend genoeg blijkt echter dat we onszelf in dit proces regelmatig in de weg staan.

“Het eerste doel van mijn coaching was het vinden van een nieuwe baan door het ontdekken van mijn talenten. Na een aantal gesprekken kwam ik erachter dat het hebben of vinden van een nieuwe baan niet mijn grote ontwikkeldoel was. Mijn diepst gewenste verandering was feitelijk het accepteren van wie ik ben na een ingewikkelde jeugd. Waar mijn eigenlijke behoefte ligt is dus beter worden in mijn waarden en behoeften uiten zonder anderen niet te kwetsen.” – Aldus Peter na een coachtraject met gebruik van de Immuniteit voor Verandering coachtechniek.

Peter heeft zich als doel gesteld om beter te worden in een bepaald gedrag. Hij merkt dat dit ook spannend voor hem is en emotioneel. Er is hem veel aangelegen om dit gedrag te veranderen. Denk jij wel eens na over je onbewuste tegenwerking van je grootste ontwikkeldoel? Zoals uitstellen, afhouden, vermijden of juist overijverig zijn. Gedrag dat het ontwikkeldoel juist niet dient.

Het klinkt tegenintuïtief, maar er is veel bewijs vanuit de ontwikkelingspsychologie dat je onbewust die (grote) verandering tegenwerkt om je te beschermen tegen verwacht leed. We beschermen ons via psychologische immuunsystemen tegen verandering. Een onderbewust proces. We houden er naast onze commitment om te veranderen ook concurrerende commitments op na. Een prachtig mechanisme dat ons in leven probeert te houden. Het systeem gaat vaak “onder water” en doet hiermee zijn beschermende werk zonder dat we het doorhebben. In feite is het psychologisch immuunsysteem een verzameling aan (leef)regels en overtuigingen die jij toepast in het opbouwen van jouw versie van de realiteit die je dagelijks ervaart. Dit stuurt onbewust mee in je besluitvorming en gedrag.

Alleen is dit systeem niet (altijd) goed voor jouw ontwikkeling, omdat je goed gemotiveerde verandering onterecht als bedreiging kan zien. Conclusie: je energie om te veranderen zit opgesloten in een psychologisch immuunsysteem. Zoals een writers-block de beste schrijver kan laten vastlopen in het schrijven van teksten ondanks goede motivatie en intelligentie. Zo loopt ook de best gemotiveerde, ervaren en intelligente professional tegen blokkades aan in haar ontwikkeling. Vaak is uitzoomen, afstand nemen, even blijven zitten en reflecteren dan de ingang om uit dit gespannen evenwicht te geraken.

Het ligt dan ook in onze macht om ons te ontdoen van een niet-helpend Immuunsysteem.

Hoe kan je je Immuunsysteem verzwakken?

Het doel van de coaching is om je Immuunsysteem stap voor stap beter te leren kennen en af te zwakke. Dit kan via een gestructureerd proces van reflectie en experimenten. Dit zijn de stappen:

1. Het in kaart brengen van je Immuunsysteem
2. De overtuigingen onderzoeken die het Immuunsysteem steunen
3. De praktijkexperimenten evalueren en aanvullende coaching

Stap 1: in kaart brengen van je Immuunsysteem.

Totdat je dit systeem in kaart brengt en jezelf ermee confronteert loop je een risico dat coaching alleen een technisch probleem oplost. In het voorbeeld van het nieuwjaarsvoornemen om gewicht te verliezen kan dit een sportroutine opbouwen zijn.

Echter, zonder het systeem in kaart te brengen dat het probleem voortbracht kun je rekenen op termijn nog meer problemen van dezelfde orde. Het zou kunnen dat een sportdiscipline niet genoeg is, omdat er een onderbewuste commitment is aan het voldoende ontspanning thuis nodig hebben.

Zowel de grondleggers van de methodiek, Robert Kegan en Lisa Lahey, als Peter Senge geven aan dat het essentieel is om deze concurrerende commitments in kaart te brengen. Wat hiervoor nodig is, is het opbouwen van een ‘creatieve spanning’ tussen onze gewenste verandering en een structureel conflict dat we hebben met die verandering. Kortom, het vraagt om het ‘aanzetten’ van het Immuunsysteem terwijl we ons bewust zijn dat dit systeem er is.

Dit zal mogelijk niet direct lukken. Omdat de structurele conflicten, in de vorm van overtuigingen, vaak niet zo bewust worden opgemerkt als ze ons ontwikkeldoel tegenwerken. Toch, door ons blikveld te verruimen en de waarheid onder ogen te zien kunnen we zicht krijgen op de creatieve spanning. Door het blootleggen van de structurele problemen en onze rol daarin. In de Immuniteit voor Verandering maken we een Immuniteitscanvas. Dat ziet er zo uit (download het als je wilt):

A4 IVV canvas individueel

Hiermee komt in beeld hoe je jezelf tegenhoudt in dat ene belangrijke ontwikkeldoel waar je juist zo gemotiveerd voor bent. Laat ik voorop stellen dat het niet iets is om je voor te schamen. Iedereen heeft diverse Immuunsystemen om te leren (h)erkennen. Dit hoort bij het natuurlijk proces van volwassenwording.

“Peter wil heel graag beter worden in het uitspreken van zijn (emotionele) behoeftes en waarden richting mensen in zijn omgeving (bewuste ontwikkeldoel). Hij is supergemotiveerd en dat is oprecht. Echter, hij merkte dat hij zichzelf juist naar binnen keert of niet eerlijk is op het moment dat een gelegenheid zich aandient om zijn behoefte uit te spreken. Ook kan hij juist heel kortaf en afstandelijk reageren en contact zelfs helemaal verbreken (allemaal gedrag dat hem op de rem doet trappen). Hij concludeert dat hij zich zorgen maakt dat als hij mensen dichtbij laat komen ze hem in de steek laten en bedonderen. Dit maakt dat hij een concurrerende commitment heeft: hij beschermt zich er tegen om niet in de steek gelaten en bedonderd te worden. Een sterke motivatie om je juist niet eerlijk uit te spreken.”

Stap 2: De overtuigingen onderzoeken die het Immuunsysteem steunen

Je bent een eerste confrontatie met jouw Immuunsysteem aangegaan. Je hebt nu scherp hoe je met een voet het gaspedaal indrukt (commitment aan je ontwikkeldoel) en met de andere voet het rempedaal (je concurrerende commitment). Deze dynamiek zorgt dat je niet in beweging komt.

Nu is het zaak om jouw kijk op het systeem dieper te onderzoeken. Niet direct aanpassen, maar onderzoeken in praktijkexperimenten. Terwijl het goede probleem, het Immuunsysteem, even blijft bestaan. Want wat je wilt realiseren is transformatieve verandering. In tegenstelling tot de eerder genoemde technische verandering, die feitelijk symptoombestrijding is. Dit betekent dat jij fundamenteel kan veranderen in hoe jij nadenkt over het Immuunsysteem en de belemmerende overtuigingen die dit in stand houden. Dit ontwerp van het praktijkexperiment ziet er als volgt uit (download ook deze als je wilt):

A4 IVV canvas experiment individueel

“Door Peter te vragen wat hij gelooft dat deze concurrerende commitment in stand houdt en nodig maakt vertelt hij over een overtuiging. Als hij zijn behoefte wel uitspreekt dan vinden anderen hem stom of dom. Dan wordt hij nooit serieus genomen als professional en als opdringerig gezien. Dit is tot dit moment de onbewuste bril waarmee hij zijn gedrag om behoeftes en waarden uit te spreken onbewust bekeek. Hij handelt ernaar alsof dit altijd waar is voor hem; ook al snapt hij rationeel dat het echt niet zo’n realistische overtuiging is om altijd te hebben. Een sterke rationale om jezelf te wapenen met een harnas zoals hij beschrijft in zijn Immuunsysteem.”

Stap 3: De praktijkexperimenten evalueren en aanvullende coaching

De opbrengst is uiteindelijk een fijnmazigere en complexere kijk op de realiteit. Waarin je grote belemmerende overtuigingen onder de loep hebt genomen. Doordat je praktijkgerichte experimenten uitvoert om meer te leren over deze overtuigingen verruim je steeds je blikveld. Je realiseert je steeds meer dat die overtuiging slechts één van velen manieren is om naar de werkelijkheid te kijken. Niet dé manier. Met je figuurlijke camera met meer pixels kun je ook het landschap dat je fotografeert scherper zien. Zo zie je nu wel dat die boom naast bruine bladeren ook wat gele bladeren heeft.

Je evalueert zo’n experiment ook weer gestructureerd. Om heel bewust te leren of je overtuigingen waar of (gedeeltelijk) onwaar zijn. Deze evaluatie ziet er zo uit:

A4 IVV canvas experiment evaluatie individueel

Dit maakt je ook flexibeler in je handelingsrepetoir. Uiteindelijk los jij niet je probleem op, maar lost het probleem jouw oude en belemmerende mindset op. Dit maakt plaats voor een complexere mindset die je anders laat kijken naar jouw Immuunsysteem. Waardoor het probleem verdwijnt, want het systeem dat dit probleem voortbracht is immers niet meer (zo sterk) op de rem aan het trappen. Je neemt er afstand van, zodat je kunt kiezen dit systeem in de toekomst nog in te zetten of niet. Dit is hoe het Peter weer in beweging bracht met uiteindelijk ook een promotie bij zijn werkgever:

“De sessies hebben mij vooral inzicht gegeven in wie ik wil zijn, en hoe ik mezelf in de wereld wil zetten. En ook hoe andere mensen naar mij kijken. Dit was eerst een van de grootste pijnpunten in mijn leven, hoe andere mensen mij zien en wat ze van mij denken. Nu heb ik dat kunnen omzetten in een gevoel van zelfwaardering waarop mijn omgeving toeschouwer is in plaats van tegenspeler.”

n.b. Peter is een fictieve coachee met een zeer herkenbaar en representatieve uitdaging.

Bronnen

1 P.M. Senge, 1992. De vijfde discipline: de kunst en de praktijk van de lerende organisatie. Scriptum-management: Schiedam

2 R. Kegan & L.L. Lahey, 2009. Immunity to Change: How to Overcome It